ԽԱՎԱՐՈՒՄ

Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը փակեց Թումանյանի տուն-թանգարանում բացված ԽԱՎԱՐՈՒՄ ցուցահանդեսը` նշելով, որ այն «քաղաքականացված է» եւ կամ «նախապես նախարարության համաձայնության չեր արժանացել» եւ պետք է վերանայվի: Ցուցահանդեսը ընդգծում է Ստալինյան  ծայրահեղ հալածանքների, ճնշումների եւ ահաբեկչության ժամանակաշրջանի արհավիրքը երբ հազարավոր հայեր, այդ թվում` պետական եւ ռազմական գործիչներ, գրողներ, արվեստագետներ, հոգեւորականներ, մտավորականներ եւ շատ ուրիշներ ձերբակալվեցին, աքսորվեցին եւ սպանվեցին: Այդ ժամանակաշրջանի զոհ դարձան նաեւ Հովհաննես Թումանյանի զավակները:

Ցուցահանդեսը ոչ միայն ընդգծեց խորհրդային իշխանությունների կողմից իրականացվող ռեպրեսիաների ծավալն ու անմարդկանությունը, նաեւ հանրության ուշադրությունը հրավիրեց ժամանակի բազմաթիվ հայ պետական ​​գործիչների հակահայկական գործողությունների վրա: Ցուցադրությունը ժամանակագրական կարգով  ներկայացնում է ազգային հիմնահարցեր քննարկող արխիվային նամակագրություն` Հայաստան-Թուրքիա, Առաջին Հանրապետություն եւ Ղարաբաղ... ինչպես նաեւ 1917-1950 ժամանակաշրջանի ազգային աղետը թվերով: 

Ցուցահանդեսը, որը պետք է տեւեր մինչ ուշ աշուն, «ժամանակավոր» փակելու մշակույթի նախարարության իրական շարժառիթները պարզ չեն: Քանի դեռ հանրությունն  հնարավորություն չունի ֆիզիկապես գնալ եւ տեսնել ցուցահանդեսը, ներկայացնում ենք ցուցադրության թվայնացված տարբերակը հիմնվելով Թումանյանի տուն-թանգարանի տնօրեն Նարինե Թուխիկյանի EVN Report-ին տրամադրած նյութերի վրա:

 

 

                           ՆՎԻՐՎՈՒՄ Է ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԲՌՆԱՏԻՐՈՒԹՅԱՆ ԼՈՒՍԱՎՈՐ ԶՈՀԵՐԻՆ

ՊԱՏՄՈՒՄ Է

Ինչպես համընկան Մուստաֆա Քեմալի, լենին-ստալինյան բոլշևիկյան շահերն՝ընդդեմ հայաստանի և հայության:

Ինչպես հայ բոլշևիկները եղան հակահայ քաղաքականության ինքնամոռաց իրագործողները:

 

                                                              Լուստրացիա

                                                                           1917-1920-1926-1930-1934-1937-1941-1946-1949-1953

                                                                                                                           20..                                                        

                                        ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ  ԿՐԿՆՎԵԼՈՒ ՍՈՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ  ՈՒՆԻ

 

1920-1953 թթ. բոլշևիկյան  բռնաճնշումների զոհ է դարձել ավելի քան 45.000  Հայաստանցի: 

 

ՕՍՄԱՆՅԱՆ ԵՒ  ԲՈԼՇԵՒԻԿՅԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐՈՎ ՆԱՀԱՏԱԿՎԱԾ ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԶԱՎԱԿՆԵՐԸ

Ձախից աջ

ԱՐՏԱՎԱԶԴ ԹՈՒՄԱՆԱՅՆ (1894-1918)

Մեր ժողովրդի համար ամենածանր ժամանակ ծառայության է մեկնել   Արևմտյան Հայաստան: 1918թ. զոհվել է Վանում:

ՄՈՒՇԵՂ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ (1889-1938)

1937թ. սովետական բռնապետական կառավարության հրամանով ձերբակալվել է և աքսորվել Տայշեթ: Ամիսներ անց ՝ 1938թ. չդիմանալով տաժանակիր պայմաններին, մահացել է աքսորավայրում:

ՀԱՄԼԻԿ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ (1896-1938)

Սովետական ռեժիմի կողմից ձերբակալվել է 1935-ին, ապա՝  6 ամիս անց ազատ արձակվել: 1937-ին անձամբ Բերիայի հրամանով կրկին ձերբակալվել է և 1938-ին գնդակահարվել: Գնդակահարման վայրը դեռ անհայտ է:  

ԱՐԵԳ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ (1901-1938)

Սովետական ռեժիմի կողմից ձերբակալվել է 1937թ.: 1938-ին գնդակահարվել է  Մոսկվայի մերձակայքում՝ Բուտովոյի  «Կոմունարկա» կոչված գնդակահարման հրապարակում, որը նախկինում արյունարբու բոլշևիկ-նախարար Յագոդայի ամառանոցն էր: 

"p.s. Ամեն ինչ կարող էր տարբեր լինել, եթե չլիներ 37 թ-ը"

 

 Մարիա Սոկալսկայա-Թումանյան՝          

  Մուշեղ Թումանյանի այրին

 

"…ես շուտով համոզվեցի, որ էս շարժումը (հակաբոլշևիկյան) հիրավի առաջ է եկել գյուղերում և գյուղացիության մեջ, որոնց կոմունիստական կարգերն ու կարգադրությունները խորթ են ու անըմբռնելի:… . (փետրվարյան) հեղաշրջումից  ի վեր Երևանում բանտարկված կոմունիստ ընկերների և գերիների մեջ գնդակահարության ոչ մի դեպք տեղի չի ունեցած:"

 

Հովհ. Թումանյանը՝ Գ.Աթարբեկյանին  

 Մարտ 25, 1921

"Հայ շովինիստները՝ հենվելով իմպերիալիզմի դաշնակիցների վրա, առաջ են քաշում հանցավոր քիմեռային գաղափար՝ պատմական Հայաստանի  սահմաններում «Մեծ Հայաստանի» ստեղծում: Հայերի բացակայությունը և այնտեղ բացառապես մահմեդական բնակչության առկայությունը նրանց չի հուզում:

...մեր կուսակցությունը չի կարող սատարել  ո´չ  «Մեծ» , ո´չ էլ  «Փոքր»  Թրքահայաստանի  գաղափարին:"   

Ա. Միկոյան

Դեկտեմբեր, 1919   [Ֆ-Պ.1022, ց.5, գ.306, թ.18-24]

 

«Լենինը  ասաց, որ Ռուսաստանը չի կարող և չի ուզում կռվել  թուրքերի դեմ, հատկապես Կարսի պատճառով, որը նրա կարծիքով թուրքական քաղաք է:  Լենինն ասում է , որ «Մենք ժամանակավորապես զոհաբերում ենք հայ աշխատավորության շահերը համաշխարհային հեղափոխության շահերին… Մենք չենք պատրաստվում Հայաստանի համար կռվել որևէ մեկի դեմ, հատկապես՝ Քեմալի»:    

Հայաստանի Հեղկոմի անդամ Ա.Մռավյանը տեղեկացնում է Հայաստանի Արտաքին գործերի ժողկոմ Ա.Բեկզադյանին

 

"Եթե մեր գավառական պետական գործիչների շարքերը լցվեն միայն թերուսներով, միայն այն մարդկանցով, որոնք ուզում են միայն ապահովել իրենց և հեռանալ, մենք կմոտենանք այն պետական սնանկությանը, երբ ընդհանուր պայթումն անխուսափելի կլինի: Բոլորը խոսում են «սիրելի հայրենիքի» անունից, բոլորը քննադատում են, ոչ ոք ոչ կարողություն և ոչ տրամադրություն ունի աշխատելու և բոլորը…կեղեքում են….."

Կարսի նահանգապետ Ստեփան Ղորղանյանի նամակից  ՀՀ վարչապետին

"…պահանջել կամ ապստամբած շրջանը /Ղազախ-Շամշադին/ միացնել  Խորհրդային Ադրբեջանին, կամ կարմիր բանակի ձեռքով գրավել…"

 

Ամիրխանյան, Պողոսյան, Ղալթախչյան

Հուլիս 6, 1920 

 

"…չի կարելի անվերջ խուսանավել կողմերի միջև, պետք է սատարել կողմերից մեկին որոշակիորեն, տվյալ դեպքում, իհարկե, Ադրբեջանին Թուրքիայի հետ: Ես խոսել եմ Լենինի հետ, ինքը չի առարկում":

Ստալին, հեռագիր Օրջոնիկիձեին

Հուլիս 8, 1920

 

"Առաջարկում ենք հարցի լուծման հետևյալ տարբերակը, որը կգոհացնի Ադրբեջանին. Ղարաբաղը ամբողջությամբ և անվերապահորեն միանում է Ադրբեջանին….

Օրջոնիկիձե, Լեգրան

Բաքու,  Հունիս 14, 1920  [ՀԱԱ,Ֆ-Պ.1022,ց.5,գ.361, թ. 15ա]

 

Հույժ գաղտնի

(Գրությունը կարդալ սահմանափակ ժողովում  և կարդալուց հետո անմիջապես այրել):

"Քեմալական Թուրքիան Խորհրդային Ռուսաստանի դաշնակիցն է և պայքարում է իր ազգային ազատության համար՝ ընդդեմ իմպերիալիզմի:

Հանրապետական Հայաստանի հաղթանակը Թուրքիայի վրա կնշանակի իմպերիալիզմի ուժեղացումը Մերձավոր Արևելքում և  կվտանգի հեղափոխության հաղթանակը Անդրկովկասում, ապա նաև Արևելքի խորհրդայնացումը:

Հայ բոլշևիկ կոմունիստների խնդիրը  պետք է լինի արագացնել հանրապետական Հայաստանի պարտությունը, որով և կարագացվի Հայաստանի խորհրդայնացումը: Սրա  համար պետք է.

Կազմալուծել հայկական կռվող բանակը…

Կազմակերպել դասալքություն…

Ռազմաճակատում հասկացնել զինվորներին, որպեսզի նրանք չկրակեն առաջացող թուրքական զինվորների վրա…

Չենթարկվել սպաների հրամաններին և հարկ եղած դեպքում ոչնչացնել նրանց:"

 

Հայաստանի կոմկուսի ԿԿ անդամներ՝ Ս. Կասյան, Ա. Մռավյան, Ա. Նուրիջանյան, Շ. Ամիրխանյան, Ի.Դովլաթյան, Ա. Հովհաննիսյան

Բաքու, Սեպտեմբեր 20, 1920   [ՀԱԱ,Ֆ-Պ.1022,ց.3,գ.275, թ.1]

 

"Ալեքսանդրապոլի պրոլետարիատը և չքավոր գյուղացիությունը՝ ազատագրված հայկական դարավոր լծից, հղում է  եղբայրական և սրտալի ողջույնը Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցությանը….

Կեցցե Թուրքիայի կոմկուսը

Կեցցե կարմիր հեղափոխական Արևելյան բանակը

Կեցցե կոմունիզմը

Կեցցե Սովետական Հայաստանը"

 

Ար. Տեր-Մարտիրոսյան, Մկ. Խաչիկյան

Նոյեմբեր 13, 1920

[ՀԱԱ,Ֆ-Պ.1022,ց.2,գ.189]

 

«Մենք պետք է ոչնչացնենք հայկական բանակը և հայկական պետությունը»:

Քեմալ, 1920 

 

 

"…Առաջինը, որ աչք էր զարնում, ռուսական կարմիր բանակի և թուրքական բանակի եղբայրական հանդիպումն էր: Հատկապես միավորող  գործոն էր թուրքական բանակի զինվորների և սպաների նշանները`կարմիր կիսալուսինը և «Բադաշ»՝ աստղը…

Քյազիմ Կարաբեքիրը խոստացավ հայտնել ՌՍՖՍՀ կառավարությանը իր անչափ, անկեղծ ուրախությունը բանակների միավորման առիթով:"  

 

Հատուկ կոմիսիայի անդամներ Աբիդ Ալիմով, Սուլեյման –Կուրի      

Բաքու, Դեկտեմբեր, 20, 1920    [ՀԱԱ,Ֆ-Պ.1022,ց.3,գ.291,թ.1-4]

"Դաշնակների դեմ ամենաանգութ պատերազմը մեր հեղաշրջման գլխավոր նպատակն է: Թուրքերի մոտ ամրապնդված համոզմունքը դաշնակների վերաբերյալ չափազանց ամուր է նրանց ոչնչացնելու համար:"  

Ավիս Նուրիջանյան

Բաքու,  Դեկտեմբեր 20, 1920  [ՀԱԱ,Ֆ-Պ.1022,ց.3,գ.291,թ.1-4]  

 

Բոլշևիկյան Ռուսաստանի կողմից 10 .000.000 ռուսական ոսկի և զենք–զինամթերք անհատույց օգնություն քեմալական Թուրքիային հանուն.

- բոլշևիկյան հեղափոխության Թուրքիայում

- Հայաստանի մասնատման

1920թ` Քեմալը  առանց պատերազմ հայտարարելու ներխուժեց Հայաստանի հանրապետություն :  

 

"Մենք ենթադրում ենք, որ Անտանտայի դեմ մարտնչող Մուստաֆա Քեմալի բանակը…բերում է մեզ ազատություն ….   

Ալեքսանդրապոլի Հեղկոմի նախագահ՝ Մ.Գրիգորյան, փոխանորդ՝ Ն.Ստեփանյան

Կուրդինյան, Վ.Մխիթարյան, Ն.Զավարյան, Ս. Տեր-Մովսեսյան, Զ. Աշրաֆյան, Ա.Տեր-Մարտիրոսյան

հունվար 25, 1921   [ՀԱԱ, Ֆ-Պ.1022,ց.2,գ.193, թ.1]

 

"Առաջիկայում ստեղծվելու է «Վրացական, Հայկական և Անատոլիական թուրքական ֆեդերացիա», որի շուրջը կմիավորվեն արևելքի այլ երկրները:"

Ա.Է. Սքաչկո, Հայաստան եւ Թուրքիա գալիք համաժողովում `«Ազգերի կյանքը»

 Մարտ 4, 1921

 

1921թ. մարտին խորհրդային-բոլշևիկյան Ռուսաստանի և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի միջև կնքվեց Մոսկվայի ՝բարեկամության և եղբայրության  պայմանագիրը:

Մի քանի դրույթներ 1921 հոկտեմբեր 13 կնքված Կարսի պայմանագրից

  • Նախիջևանի մարզը, որը կազմվել է Երևանի նահանգի Նախիջևանի և մասամբ Շարուր-Դարալագյազի գավառների տարածքում, հայտարարվել է ինքնավար հանրապետություն Ադրբեջանի տարածքում՝ պայմանով, որ վերջինս չի փոխանցի այն որևէ երրորդ կողմի։

 

Պետք է վե´րջ տալ հայության հավաքման գաղափարին Հայաստանում, մի գաղափար, որ մինչեւ այժմ էլ ապրում է ժողովրդական զանգվածների գիտակցության մեջ:  Հողային ֆոնդի բացակայությունն է պատճառը, որ զարգանա ազգայնական ռոմանտիկան եւ հայությունը ձգտի տիրանալու իր «պապենական հողերին», ինչպես նաեւ վառ ու կենդանի պահի «միացյալ եւ անկախ Հայաստանի գաղափարը»  : Ուստի,…. անհրաժեշտ է նախ`
ա) վերջ դնել հայության հավաքման գաղափարին Հայաստանի մեջ եւ ապա`
բ)  երկրի մեջ եղած 300.000 արեւմտահայ գաղթականությանը ցրել լայնածավալ Ռուսաստանի մեջ»:

Արտաշես Կարինյան- Հայաստանի ԽՍՀ տնտեսական տեղեկագիր

 1926 թ.

1923-1928 թթ

Հանուն Հայաստանի անկախության մարտնչած մոտ 1500 սպա արտաքսվել, գնդակահարվել և կացնահարվել է:

 

...Մովսես Սիլիկյան, Թովմաս Նազարբեկյան, Աթարբեկ Բեյ Մամիկոնյան, Վարդան Թելլալյան, Մակեդոն Օհանջանյան, Սերգեյ Մելիք-Յոլչյան, Համազասպ Սրվանձտյան, Հրանտ Տեր Մարգարյան, Լևոն Ենգիբարյան…

 

Սպաներին որոշվեց «յուրահատուկ» ձևով սպանել՝ կացնահարել: Դրա համար հայ բոլշևիկները ապավինեցին Երևանի ղանթարի շուկայի՝ ազգությամբ թուրք  մսագործների մասնագիտական հմտություններին: 

Ձախից աջ

Հովհաննես Քաչազնունի - ՀՀ առաջին վարչապետ

Գուրգեն Էդիլյան - հասարակական գործիչ

Սիրական Տիգրանյան - Հայաստանի առաջին արտաքին գործերի նախարար

Համազասպ Սրվանձտյան - ազատագրական շարժման անդամ

Թեւան Ստեփանյան - պետական, ռազմական գործիչ

Չոլո (Հարություն Աբրահամյան) - ազգային ազատագրական շարժում

Եղիա Չուբար - գրական, հասարակական գործիչ

Հրանտ Գալիկյան - փաստաբան, հասարակական գործիչ

Գրիգոր Չաղեթյան - Հայաստանի առաջին ֆինանսների նախարար

Նիկոլ Աղբալյան-քաղաքական, հասարակական գործիչ 

 

"Ղարաբաղը, որի բնակչության մեծ մասը հայեր են, երբեք չի եղել Ադրբեջանի կազմում: Սակայն Ղարաբաղի բնակչության տնտեսական կենսական շահը պահանջում է լինել Ադրբեջանի կազմում:"

 

զեկույցը 11-րդ բանակի ռազմահեղկոմին  [ՀԱԱ,Ֆ-Պ.1022,ց.5,գ.362,թ.1-3]

Ձախից աջ 

Հակոբ Զորյան - պատմաբան, տնտեսագետ

Հրաչյա Աճառյան - լեզվաբան, բառարանագիր

Մորուս Հասրաթյան - Մատենադարանի տնօրեն

Թադևոս Ավդալբեկյան - հայագետ, լեզվաբան

Գեւորգ Քոչար - ճարտարապետ

Միքայել Մազմանյան - Խորհրդային Միության պատվավոր նկարիչ, ճարտարապետ

Ներսես Ակինյան - Վիեննայի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր

Միքայել Ենգիբարյան - Երեւանի պետական համալսարանի պրոռեկտոր

Գուրգեն Վանանդեցի - գրական քննադատ

Մկրտիչ Զանան - դերասան, ռեժիսոր

 

1928 հուլիս  9-ին  հռչակվեց  Ստալինի  «դասակարգային թշնամու դեմ պայքարի սաստկացման»  նոր դոկտրինը:

 

1930-1938  

 

Հայաստանում բռնադատվել է 14 904 մարդ,

4639-ը դատապարտվել է գնդակահարության,

1882-ն ուղարկվել է համակենտրոնացման ճամբարներ և ուղղիչ աշխատանքային գաղութներ: 

 

Աքսորյալների մի մասը ցեղասպանությունը վերապրած հայրենադարձներ էին: 

Ձախից աջ

Հովհաննես Հախվերդյան-գեներալ-լեյտենանտ

Թովմաս Նազարբեկյան - ռազմական գործիչ

Կաթողիկոս Խորեն Մուրադբեկյան

Քրիստափոր Արարատյան - Հայկական բանակի գեներալ-մայոր

Գայ (Հայկ Բժշկյանց) - գեներալ-գնդապետ

Գարեգին Նժդեհ - հայ զինվորական եւ պետական գործիչ

Արմենակ Խանփերյանց-ԽՍՀՄ ավիացիոն մարշալ

Մովսես Սիլիկյան - ռազմական գործիչ, ազգային հերոս

Նիկոլայ Ղորղանյան - ազգային ազատագրական շարժում

Աշխարհբեկ Քալանթար - հայագետ, հնագետ 

1934 ԽՍՀՄ Կոմկուսի 17-րդ համագումարից հետո Մեծ տեռորը առավել սաստկացավ: 

 

 

1937թ. օգ. 15-ին  ՆԿՎԴ-ղեկավար Ն.Եժովի կողմից ստորագրվեց «Հայրենիքի դավաճանների ընտանիքի անդամների և երեխաների նկատմամբ բռնաճնշումներ իրականացնելու» մասին N 004486 հատուկ հրաման:

 

Այս հրամանով բռնադատվել է ավելի քան 1250 հայ կին:  

Եկեղեցի                                       

 

- Թալանվեց եկեղեցական գույքն ու հարստությունը

- 1926թ. որոշմամբ արգելվեց նշել ցեղասպանության զոհերի հիշատակը   

- Փակվեց շուրջ 800 եկեղեցի

- 164 հոգևորական բռնադատվեց, նրանցից 91–ը գնդակահարվեց  

- 1938-ին ԿԳԲ-ի ծպտյալ հայ գործակալները Վեհարանում խեղդամահ արեցին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Խորեն Ա  Մուրադբեկյանի

 

 

Գաղտնի

"Ընկ. Ստալինին,

 

Ընկ. Միկոյանը խնդրում է Հայաստանը հակասովետական տարրերից մաքրելու նպատակով թույլատրել գնդակահարել լրացուցիչ 700 մարդ…

Առաջարկում եմ գնդակահարել 1500 մարդ՝ ընդհանուր առմամբ՝ նախորդ հաստատված թվի հետ՝ 2000 մարդ:"

 

Կոմիսար Ն. Եժով, ՆԳ ժող.

Սեպտեմբեր 22, 1937

 

Ձախից աջ

Վաղարշակ Նովենց (Երիցյան) - բանաստեղծ

Գուրգեն Մահարի - բանաստեղծ, արձակագիր

Վահրամ Ալազան - բանաստեղծ, արձակագիր

Եղիշե Չարենց - բանաստեղծ

Զաբել Եսայան - Գրող, թարգմանիչ

Ակսել Բակունց - արձակագիր, գրականագետ

Ազատ Վշդունի - բանաստեղծ, խմբագիր

Լեռ Կամսար - երգիծաբան, արձակագիր

Վահան Թոթովենց - գրող, արձակագիր

Մկրտիչ Արմեն -բանաստեղծ, արձակագիր

1937-1938 թթ

 

ԽՍՀՄ-ում բռնադատվեց մինչև 15 տարեկան 25 342 երեխա (ավելի քան 700-ը հայ ընտանիքներից) ՝ այդ թվում նորածիններ:

Մինչև 1.5 տարին լրանալը իրենց մայրերի հետ անցկացնում էին համակենտրոնացման ճամբարներում, ապա նրանց խլում էին մայրերից և հանձնում  մանկատներ և մսուրներ: Նրանց տրվեցին նոր անուններ: «Հակախորհրդային գործողությունների» ունակ երեխաների համար սովետական իշխանությունները ստեղծել էին  «Երեխաների Գուլագներ»:  

 

1937-ի նոյեմբերի 1-ից մինչև 1938-ի մարտի 25-ը Հայաստանում պատիժներ է ստացել 6333 մարդ, 3639ը` գնդակահարություն:  

                                      5-րդ շարասյուն և ազգային ամոթ

  

Անաստաս Միկոյան, ՍարգիսԿասյան, Ասքանազ ՄռավյանԱվիս Նուրիջանյան, Գևորգ Աթարբեկյան, Տեր Սահակյան, Արտաշես Կարինյան, Դովլաթյան, Խաչիկ Մուղդուսի /Աստվածատուրով/,   Ամիրխանյան, Նաիրի Զարյան, Ա. Հովհաննիսյան, Ամիրխանյան, Ս.Միկվելյան, Ս. Տեր Նակալով ,  Ամատունի Ամատունի /Վարդապետյան/, և  բազմաթիվ ուրիշներ...

 

"... որոնք ազգ ճանաչելու և սիրելու ո՛չ արժանիքն ունեն, ո՛չ էլ երջանկությունը, որոնք մի կտոր անսուրբ հացի և իրենց անասնական հանգստի համար միշտ էլ արտաքին թշնամու հետ են եղել:

 

Գարեգին Նժդեհ (Տեր Հարությունյան) 

 

1940 թ. դեկտեմբեր 10-ի որոշման համաձայն երեխաներին գնդակահարելու իրավունք տրվեց 12 տարեկանից: 

Մարդկանց ոչնչացնելու բոլշևիկյան մեթոդները գործեցին նաև ռեժիմի դեմ:  Ստալինից սկսած մինչև Խաչիկ Մուղդուսի ոչնչացվեցին յուրայինների ձեռքով:

Բայց դա բավարար չէ: Նրանց, ինչպես նաև ռեժիմի կողմից խնայվածներին, սպասվում է ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄ`ԼՅՈՒՍՏՐԱՑԻԱ և ետմահու  խայտառակ  ոչնչացում մարդկության դեմ գործած սոսկալի հանցագործության  անհերքելի  ՓԱՍՏԵՐՈՎ : 

1917թ.  իշխանության եկած լենինյան  բոլշևիզմի հայկական արհավիրքը ոչ ամբողջական թվերով

1918թ. –ցեղասպանությունից հետո Արևմտյան Հայաստանի իսպառ հայաթափում՝այնտեղ մնացած վերջին 150.000 հայերի  տեղահանություն

հայերի  տեղահանություն Արևելյան Հայաստանից

Կարսի մարզ- 120.000

Ախալցխա- 30.000

Ախալքալաք- 80.000

Ալեքսանդրապոլ- 60.000

Էջմիածնի և Սուրմալուի գավառներ- 80.000

Երևանի, Շարուրի և Նախիջևանի գավառներ- 100. 000

Բաթումի շրջանից- 20.000

 

1949թ. հունիսի 14-ին ՆԳՆ № 00525 հրամանով ԽՍՀՄ–ում բնակվող շուրջ 16.000 էթնիկ հայ  աքսորվել է Ալթայի երկրամաս ևՆարիմ: Հայերին աքսորավայր տեղափոխելու համար պահանջվել է ընդհանուր առմամբ 16 գնացքակազմ:   

 

 Portraits of Memory - Aram Manukyan  

 Portraits of Memory - Harutyun Marutyan 

 

 

  • Introspective Armenia: Portraits of Memory

  • Dedicated to the 30th Anniversary of the Karabakh Movement
  • The 1988 Karabakh Movement brought about a period of intense and sweeping changes and the people of Armenia were leading the charge. 

 

  • Ինտրոսպեկտիվ Հայաստան. Հիշողության դիմանկարներ

  • Նվիրվում է Ղարաբաղյան շարժման 30-ամյակին
  • 1988-ին սկասած Ղարաբաղյան Շարժումը ինտենսիվ և վիթխարի փոփոխությունների ժամանակաշրջան էր, որն առաջնորդում էր հայ ժողովուրդը: 

Subscribe to our mailing list

 

  • Introspective Armenia: Independence Generation 

  • In 2018, a new movement swept across Armenia - the Velvet Revolution. These are the impression and thoughts of the independence generation.  

  • Ինտրոսպեկտիվ Հայաստան. Անկախության սերունդ

  • 2018-ին, մի նոր շարժում ծավալվեց Հայաստանով մեկ ՝ թավշյա հեղափոխությունը: Ներկայացնում ենք անկախության սերնդի հիշողություններն ու մտորումները:  

  • When we launched EVN Report on March 16, 2017 in Yerevan, our mission was to be the first reader-supported Armenian publication. But we had to prove to you, our reader, what we were made of. So, for the past year we have written extensively and critically about issues impacting our lives in Armenia and the Diaspora. Our goal was to elevate the conversation, to bring meaning and context to our own unique digital town square. We have also been a platform where the world can take a peek inside our complexities, hardships, accomplishments and victories. If you read something that meant something on EVN Report, then we are asking you to support us so that we maintain our independence and are accountable to you.

  • Please visit our Support Us page to learn more:https://www.evnreport.com/donate


All rights reserved by EVN Report
Developed by Gugas Team